İstanbul Asphalt Factories Joint Stock Company (İSFALT JSC) with a great focus on asphalt recycling

Istanbul Asphalt Factories Joint Stock Company(İSFALT JSC)General Manager Mr. Burak KORZAY states that they have an important focus on asphalt recycling. He states that the recycling ratio can be used at ratios higher than 50%, the 50% recycling ratios can be easily applied in existing technologies, and the asphalt rejuvenator market will become widespread in Turkey in the coming period within the framework of sustainability approaches. ISFALT JSC has dealt with the issue holistically with its strong R&D structure and is in the process of renewing and strengthening its infrastructures. In this article, the legal legislation of recycling in Turkey, European and American approaches, the priorities of the TUBITAK Institution in Turkey are emphasized and the work of ISFALT JSC is expressed in general.

İstanbul Asfalt Fabrikaları Anonim Şirketi (İSFALT A.Ş.) Genel Müdürü Burak KORZAY, asfalt geri dönüşümüne önemli bir ağırlık verdiklerini belirtiyor. Geri dönüşüm oranının yüzde 50'nin üzerinde oranlarda kullanılabileceğini, yüzde 50'lik geri dönüşüm oranının mevcut teknolojilerde rahatlıkla uygulanabileceğini, asfalt gençleştirici pazarının Türkiye'de yaygınlaşacağını ifade ediyor. Önümüzdeki dönemde sürdürülebilirlik yaklaşımları çerçevesinde ISFALT A.Ş. güçlü Ar-Ge yapısıyla konuyu bütünsel olarak ele almış olup, altyapılarını yenileme ve güçlendirme sürecindedir. Bu makalede; Türkiye'de geri dönüşümle ilgili yasal mevzuat, Avrupa ve Amerika yaklaşımları, TÜBİTAK Kurumu'nun Türkiye'deki öncelikleri üzerinde durulmuş ve İSFALT A.Ş.'nin çalışmaları genel olarak ifade edilmiştir.

Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında; atık kodları, atık kodu tanımı ve açıklama sütunları ile atıklar ifade edilmektedir. Yönetmelikte; 05 Atık Kodu ile “Petrol Rafinasyonu, Doğal Gaz Saflaştırma ve Kömürün Pirolitik İşlenmesinden Kaynaklanan Atıklar” tanımında Bitüm 05 01 17 atık koduyla tanımlanmaktadır.

Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında; Ek-4 atık listesinde altı haneli atık kodlarının yanında yer alan işaretlerin açıklamaları verilmektedir. Altı haneli atık kodunun yanında yıldız (*) işareti bulunan atıklar tehlikeli atıklar olarak nitelenmektedir. Burada, A işareti, “Altı haneli atık kodu hizasında Açıklama sütununda yer alan işaret atığın kesin tehlikeli atık olduğunu belirtir. Bu şekilde işaretlenmiş olan atıklar analiz yapılmaksızın kesin tehlikeli olarak sınıflandırılır” biçiminde tanımlanır. M işareti; “Altı haneli atık kodu hizasında Açıklama sütununda yer alan işaret atığın muhtemel tehlikeli atık olduğunu belirtir. Bu şekilde işaretlenmiş olan atıkların tehlikeli olup olmadığının belirlenmesi için bu Yönetmeliğin 11 inci maddesinde öngörülen atığın tehlikelilik özelliklerinin belirlenmesine yönelik çalışma yapılır” ifade edilmektedir.

Atık Kodu tanımına ilişkin Açıklama bahsinde “17 03 02” başlığında 17 03 01 dışındaki bitümlü karışımlar olarak nitelenen ve kazınmış asfalt kaplama olarak bilinen geri dönüştürülmüş asfalt kaplamalar” Yönetmeliğin bu başlığında yer almaktadır ve atığın tehlike işareti verilmemektedir. Bu bakımdan 17 03 02 sınıfının A kesin tehlikeli atık veya M muhtemel tehlikeli atık sınıfında olmadığı dile getirilmektedir.

Atık Ön İşlem ve Geri Kazanım Tesislerinin Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik kapsamında; “İnşaat ve yıkıntı atıkları işleyen mevcut geri kazanım tesisleri-Geçici Madde 3 (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilgili idareden izin alarak faaliyetlerini gerçekleştirmekte olan inşaat ve yıkıntı atıkları işleyen geri kazanım tesisleri, bu Yönetmelik ile belirlenen koşullara bir yıl içerisinde uyum sağlamakla ve Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde çevre lisansı almakla yükümlüdür. Bu Yönetmelik ile belirlenen koşullara, bu maddede verilen süreler içerisinde uyum sağlayamayan mevcut tesisler faaliyetlerine devam edemezler. Bu tesisler için 12. Madde çerçevesinde kapatma planı sunularak iş ve işlemler yürütülür” denilmektedir.

Hafriyat Toprağı İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nde; çeşitli tanımlamalar yapılmakta ve bazı taramalar gerçekleştirilmektedir: “Yol, havaalanı pisti ve benzeri yapıların tadilatı/tamiratı ve yıkımı sırasında oluşan asfalt atıkları, diğer inşaat/yıkım atıklarından ayrı olarak toplanıyor, taşınıyor ve geri kazanılıyor mu?” sorulmaktadır. “Asfalt Atığı: Yol, havaalanı pisti ve benzeri yapıların tamiratı, tadilatı, yenilenmesi ve yıkımı sırasında ortaya çıkan ve bünyesinde asfalt, zift, doğal polimer ve benzeri malzeme bulunan atıkları” olarak tanımlanmaktadır. “Asfalt (Yol Kaplama) Atıklarının Geri Kazanılması Madde 28 — Yol, havaalanı pisti ve benzeri yapıların tadilatı/tamiratı ve yıkımı sırasında oluşan asfalt atıkları, diğer inşaat/yıkım atıklarından ayrı olarak toplanır, taşınır ve geri kazanılır. Asfalt atıklarının gelişigüzel yerlere atılması yasaktır. Asfalt atıklarının geri kazanılması esas olup, geri kazanım tesislerinde ikincil ürün haline getirilen asfalt atıkları düşük trafik yoğunluklu yollarda dolgu malzemesi olarak veya asfalt üretim tesislerinde öncelikli olarak kullanılır” belirtilmektedir. Ayrıca; “Geri Kazanım Ürünleri ve Kullanım Alanları Madde 33 — Geri kazanılmış ürünler, ilgili standartları sağlamak şartı ile gerekli işlemlerden sonra orijinal malzemeler ile birlikte veya ayrı olarak, yeni beton üretiminde, yol, otopark, kaldırım, yürüyüş yolları, drenaj çalışmaları, kanalizasyon borusu ve kablo döşemelerinde dolgu malzemesi olmak üzere, alt ve üst yapı inşaatlarında, spor ve oyun tesisleri inşaatları ile diğer dolgu ve rekreasyon çalışmalarında öncelikli olarak kullanılır” ifade edilmektedir.

Yönetmeliklerde Geri dönüşüm; “enerji geri kazanımı ve yakıt olarak kullanımı ya da dolgu yapmak üzere atıkların tekrar işlenmesi hariç olmak üzere, organik maddelerin tekrar işlenmesi dâhil atıkların işlenerek asıl kullanım amacı ya da diğer amaçlar doğrultusunda ürünlere, malzemelere ya da maddelere dönüştürüldüğü herhangi bir geri kazanım işlemini” ifade etmektedir.

Asfalt endüstrisi; küresel ısınma ve enerji tüketimi ile ilgili endişelerle karbon ayak izini azaltmanın yollarını aramaktadır. Eski asfalt kaplama malzemelerinin geri dönüştürülmesi, doğal kaynakları koruyan sürdürülebilir bir yol yapım seçeneğidir. Ayrıca, RAP malzemesinin bertaraf sorununu da ele alır ve böylece büyük depolama alanlarından tasarruf sağlanır. Diğer bir avantaj, birleşik çevresel faydalar sağlayabilen RAP malzemesi ve sıcak karışım asfalt arasındaki sinerjidir. Asfalt plent gelişmeleri, RAP'ın alevle temasından korunmasına olanak sağlamaktadır ve modern hava kirliliği kontrol teknolojileri ile emisyonlar atmosfere bırakmadan önce filtrelenmektedir.

Kaplama malzemelerinin hızla artan maliyeti ve çevresel zararlara karşı artan farkındalık, daha ekonomik ve çevre dostu bir üstyapı yapım teknolojisine yöneltmektedir. Yol yapımında kullanılan malzemelerin geri dönüştürülmesi en önemli çözümdür. İşlenmemiş malzeme tüketimi azalmakta ve bu da kaplama inşaatıyla ilişkili maliyetleri ve enerjiyi azaltmaktadır. Ayrıca, değerli RAP deponi alanlarından tasarruf sağlanmaktadır.

RAP malzemesinin atık olarak ele alınması, döngüsel ekonomi kavramıyla uyumlu değildir. Malzeme ve hammadde benzeri mamullerin ekonomide mümkün olduğu kadar uzun süre kalması, atık oluşumunun ise mümkün olduğunca en aza indirilmesi gerekmektedir. %100 geri kazanılabilen malzeme olan asfalt karışımlar, dünyanın en çok geri kazanılan malzemelerinden biri olup, döngüsel ekonomiye en mükemmel örneklerdendir. Öğütme işlemi ve bitüm gençleştiricilerle ilgili ek bir maliyet oluşmaktadır. Ancak; RAP içeriğinin %50 oranında kullanılmasıyla toplam maliyetin %30-40 düzeyinde azalabileceği değerlendirilmektedir.

RAP; yeni bitüm ve agrega ile gerektiğinde katkı da ilâve edilerek, plentte veya yerinde soğuk, ılık ve sıcak karışım asfalt tekniği ile hazırlanarak yeniden kullanılabilmektedir. Enerji tasarrufu sağlanırken malzeme kaynakları da korunmaktadır. Kazılan malzemenin atık olarak taşıma ve depolama sorunları da ortadan kalkmaktadır.

Özellikle son yıllarda geliştirilen ekipmanlar ve yaşlanmış bitümü gençleştiren katkılar ile RAP kullanım oranı artmıştır. Avrupa'da RAP malzemenin büyük çoğunluğu yeni asfalt karışımlarının hazırlanmasında, geri kalan kısmı ise yolun alt tabakalarında ve diğer inşaat işlerinde kullanılmaktadır. RAP, gelecek nesillerin hazinesidir. RAP ile asfalt durabil ve çok uzun ömürlü olacak şekilde inşa edilebilir. RAP modifiye asfalt kaplamalar; dünyada olduğu gibi Türkiye’de de çevresel, ekonomik ve endüstri yönlerinden önemli bir alanı oluşturmaktadır.

TÜBİTAK ve Programlarda konunun ifade edilmesi

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, Türkiye'nin araştırma öncelikli alanlarında ve Eurogia2030 proje destekleri çerçevesinde konuyu ayrıntılı olarak ele almaktadır.

Enerji Verimliliği vizyon olarak tanımlanmaktadır. Bir diğer önemli ve dolayısıyla en ucuz enerji kaynağı enerji verimliliğidir. Gelecekteki enerji kullanımına ilişkin her analiz ve gelecekteki sera gazı emisyonlarına ilişkin karşılık gelen projeksiyonlar, verimlilik kazanımlarının CO₂ emisyonlarında gerekli azaltımların en büyük bölümünü sağlaması gerektiğini göstermektedir. Dünya enerji sistemlerinin ham birincil enerjiden son kullanıma kadar genel verimliliği %1 veya %2'yi geçmiyor. Doğru teknolojilerle önemli verimlilik kazanımları mümkündür. İyileştirmeler, tüketicilerin enerji kullanımından (araçlar, ısıtma, soğutma, aydınlatma, cihazlar…) kamusal kullanıma (aydınlatma, uçaklar, trenler…) ve tüm endüstriyel süreçlere (enerji üretimi, enerji taşımacılığı, endüstriyel ısıtma, mineraller, metalurji) ve dönüşüm endüstrileri (çimento, elektronik…) kadar tüm sektörleri kapsamalıdır. Gerekli Ar-Ge kapsamı çok büyüktür ve bilim ve teknolojinin tüm dallarını etkilemektedir. Nihai kullanım verimliliğinin yanı sıra, enerji tüketimi ile enerji üretiminin zamanlamasının daha iyi eşleştirilmesiyle de büyük ilerleme sağlanması bekleniyor. Bu genellikle “akıllı şebeke” olarak tanımlanır ancak tüm ısıtma ve soğutma kaynaklarını kapsayacak şekilde yalnızca elektrik şebekesinin ötesine geçer. Küçük ve yerel ölçekten ulusal ve hatta ulusötesi şebeke ölçeğine kadar tüm ölçeklerde enerji depolamaya yönelik geliştirilmiş teknolojilerin bu gelişmelerin önemli bir parçası olması gerekmektedir. Eurogia2030 Teknoloji Yol Haritasının yapısı, Eurogia tarafından benimsenen en son strateji olan 5D stratejisini yansıtmaktadır: Amaç, bu stratejiyle bağlantılı olarak Düşük Karbon teknolojilerinin “en son teknoloji”sine bakmaktır.

Türkiye’deki güncel mevzuat

Atık Yönetimi Yönetmeliği (Resmi Gazete Tarihi: 02.04.2015 Resmi Gazete Sayısı: 29314) Madde 1’de Yönetmeliğin Amacı; “a)Atıkların oluşumundan bertarafına kadar çevre ve insan sağlığına zarar vermeden yönetiminin sağlanması, b)Atık oluşumunun azaltılması, atıkların yeniden kullanımı, geri dönüşümü, geri kazanımı gibi yollar ile doğal kaynak kullanımının azaltılması ve atık yönetiminin sağlanması, c)Çevre ve insan sağlığı açısından belirli ölçütlere, temel şart ve özelliklere sahip bu Yönetmeliğin kapsamındaki ürünlerin üretimi ile piyasa gözetimi ve denetimi konularına ilişkin genel usul ve esasların belirlenmesidir” olarak dile getirilmektedir.

Yine Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında, 17 Atık Kodu ile “İnşaat ve Yıkıntı Atıkları (Kirlenmiş Alanlardan Çıkartılan Hafriyat Dahil)”; 17 03 Atık Kodu ile Bitümlü Karışımlar, Kömür Katranı ve Katranlı Ürünler verilmektedir. “17 03 01*” Kömür Katranı İçeren Bitümlü Karışımlar, “17 03 02” 17 03 01 dışındaki bitümlü karışımlar ve “17 03 03*” ise Kömür Katranı ve Katranlı Ürünler Yönetmelikte tanımlanmaktadır.

Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği bahsinde; Ek-2 Çevreye Kirletici Etkisi Olan İşletmeler başlığında; “1.5 Katran, katran ürünleri ve doğal asfalt üretim ve işleme tesisleri (Çevresel gürültü konulu çevre izninden muaf olan tesisler)”, “2.14 Asfalt plent tesisleri ve/veya mineral malzeme katkılı bitüm (asfalt ve/veya katran) karışımları üreten ve/veya hazırlayan diğer tesisler (Çevresel gürültü konulu çevre izninden muaf olan tesisler)”, “5.7 Malzemelerin katran, katran yağı, sıcak bitüm vb. maddelerle kaplandığı tesisler (Çevresel gürültü konulu çevre izninden muaf olan tesisler)” bilgileri yer almaktadır.

Geri dönüştürülmüş asfalt (RAP)

NAPA (National Asphalt Pavement Association); Amerika Birleşik Devletleri'nde yeni asfalt kaplama yapımında yılda 89,2 milyon ton RAP kullanıldığını, tamamen geri dönüştürülebilir bir ürün olarak RAP'ın birçok uygulamasının olduğunu, tekrar tekrar kullanılabilir olduğunu, bunun da yüksek maliyetli ham madde malzeme ihtiyacını azalttığını, RAP'ın %94'ünden fazlasının yeni asfalt karışımlarında kullanılırken küçük bir yüzdesinin bağlanmamış agrega temelleri gibi diğer inşaat mühendisliği uygulamalarında kullanıldığını belirtmektedir. Bu bağlamda, yüksek düzeyde RAP içeren asfalt karışımların yıllardır uygulanmakta olduğunu, araştırmalarla yüksek düzeyde RAP içeren karışımlar üzerinde laboratuvar ve saha değerlendirmelerinin yapıldığını ve geri dönüştürülmüş karışımların yapısal performansının eşit olduğunu ve bazı durumlarda geleneksel karışımlardan daha iyi olduğunu ifade etmektedir. RAP stoklarının, ham agrega stoklarından daha az değişkenliğe sahip olduğu ve daha yüksek RAP yüzdelerinin kullanılmasının, üretilen asfalt karışımlarının değişkenliğinin artmasına yol açmadığı ifade edilmektedir. RAP Kullanımını Sınırlandıran Faktörler; “şartname sınırları, RAP kullanılabilirliği, asfalt plentlerinin donanımı, hacimsel gereklilikler, karışım performansı, ekonomi ve diğer” olarak belirtilmektedir.

Eurogia2030, dünyanın bugün karşı karşıya olduğu büyük zorluklarla başa çıkmak için zorunlu olan sistemik bir yaklaşım önermektedir: Enerji talebini ve sürekli büyümesini karşılamak, İklim değişikliğiyle mücadele etmek ve sera gazı emisyonlarını azaltmak Fosil yakıtlardan enerjiye geçişe hazırlanmak. Enerji zincirinin karbonsuzlaştırılmasına devam ederken yenilenebilir enerjiler ve sonuçta hidrojen ekonomisine geçiş. EUROGIA2030 misyonu, fosilden yenilenebilir enerji kaynaklarına kadar enerji karışımındaki mevcut tüm kaynaklardan enerji üretmek için daha temiz ve daha güvenli teknolojiler ve süreçler sağlayarak enerji tüketimindeki artışı azaltmak olarak tanımlanıyor. Karbon Yakalama & Depolama & Kullanım, İzleme, Ekipman ve malzeme inovasyonu gibi Dekarbonizasyon Teknolojileri başlığı altında ilgili sektörler desteklenmektedir.

TÜBİTAK'ın geleceğe yaklaşımı kapsamında 2022-2023 Ar-Ge ve inovasyon konuları belirlendi. Öncelikli ve kilit teknolojilerde Ar-Ge ve yenilik konuları (teknolojik ilerleme, kritik ürünler ve öncelikli sektörel uygulamalar); Avrupa Yeşil Mutabakatı ve İklim Değişikliğine Uyum için Ar-Ge ve İnovasyon Konuları, Stratejik ve İhtiyaç Odaklı Ar-Ge ve inovasyon konuları (deprem araştırması, kimyasal ve biyolojik savunma, katma değerli kimyasallar) desteklenmektedir. Geri dönüşüme uygun kompozitler, İleri Malzeme Teknolojileri-İleri ve Yenilikçi polimerler, projelerin odaklanması beklenen yenilikçi özellikler/metrikler/çalışmalar başlığı altında veriliyor. Temiz ve Döngüsel Ekonomi, Ar-Ge ve inovasyonun temel konusudur. Atık oluşumunu önlemek için öncelikle ürünlerin tasarımı (eko tasarım, eko etiket vb.), üretim ve bakım teknolojilerinin bütünsel bir yaklaşımla ele alınması, atıkların değerlendirilmesi vb. temel/uygulamalı araştırma, teknoloji geliştirme ve yenilik projeleri desteklenecektir. Bu kapsamda projelerin odaklanması beklenen yenilikçi özellikler başlığı altında, halihazırda inşaat ve yıkım atığı bazlı betonların geri dönüştürülmesini amaçlayan malzeme teknolojileri yerine, bu atıkların performans kriterlerini iyileştirecek ileri geri dönüşüm teknolojilerinin geliştirilmesi, biyojen malzemelerin endüstriyel ölçekte inşaat sektörüne entegrasyonu, biyojen malzemelerin beton sektöründe fiber takviye olarak değerlendirilmesine yer verilmektedir.

Eurogia2030, karbon nötrlüğü hedeflerine ulaşma konusunda Enerjinin ön saflarında yer almaktadır. Eurogia, Düşük Karbon Teknolojileri Ar-Ge çözümleriyle sürdürülebilir bir çevreye, iklim değişikliğinin azaltılmasına ve sürdürülebilir büyümeye katkıda bulunmayı hedefliyor. Bu hedeflere ulaşmak için karbonsuz enerji tedariği, yeşil hareketlilik ve akıllı şehirler, daha akıllı evler ve yapılar, Biyolojik kaynaklar ve çevre konularındaki projeler önemsenmektedir. Eurogia2030, bu zorlukların üstesinden gelmek için gerekli teknolojilerin devasa bir pazarda ve giderek büyüyen toplumsal bir kaygı içinde hızla geliştiğini belirtiyor. Sektörün birden fazla uygulama alanında liderliğini sürdürebilmesi veya yeni fırsatlardan yararlanabilmesi için, bunların geliştirilmesi ve uygulanmasında derinlemesine bilgi ve liderliğin temel bir gereklilik olduğu belirtiliyor.

Bu bağlamda İsfalt A.Ş.

Türkiye'de sıcak ve ılık karışım asfalt üretiminde kullanılan mevcut geri dönüştürülmüş asfalt oranının önümüzdeki dönemde önemli ölçüde artacağı değerlendirilmektedir. İSFALT Anonim Şirketi (İSFALT AŞ) bu alanda önemli Ar-Ge çalışmaları yapmış ve yürütmektedir. Çeşitli polimer malzemeler, soyulma önleyici katkı maddeleri, inert dolgu malzemeleri, öğütülmüş kauçuk malzemeleri, gençleştirici katkı maddeleri test edilmektedir. Ar-Ge faaliyetlerine ilişkin olarak piyasaya ve akademik çevrelere deneysel hizmetler verilmektedir. Bitümlü bağlayıcılar ve karışımlarla geleneksel ve yenilikçi deneyler özenle gerçekleştirilmektedir. Emülsiyon testleri de yapılmaktadır. Özellikle karışımların uzun vadeli performansını daha doğru yansıtacak test yöntemlerinin dahil edilmesi yönünde çalışmalar devam etmektedir. %50RAP katkısıyla hazırlanan karışımlar su hasarı ve tekerlek izi testlerinde oldukça üstün performans göstermiştir. Yorulma testlerinde ise gençleştiricilerin karışımlarda kullanılmasına ihtiyaç duyulduğu görülmekte ve gençleştiricilerle oluşan gerçek mekanizmanın anlaşılmasına yönelik deneysel çalışmalar yapılmaktadır. Gençleştirici katkılar; RAP ile yeni karışım arasındaki homojenizasyona büyük ölçüde katkıda bulunur ve numuneler arasındaki standart sapmayı büyük ölçüde azaltabilir. Gençleştirici katkı maddeleri ile sinerjik performans artışı sağlayacak katkı kombinasyonları üzerinde çalışmalar yapılmaktadır.

RAP'ın atık değil, hammadde, hatta katkı maddeleri içeren bir hammadde olabileceği konusunda çalışmalarımız devam ediyor. Gençleştiricilerin etkisi RAP performansları ve karışım homojenliği açısından tartışılmaktadır. Rafineri teknolojilerinin gelişmesiyle bitümlü bağlayıcıların azalan performansının artırılması ve agrega kaynaklarının korunması açısından RAP malzemenin ayrı bir önem taşıdığı değerlendirilmektedir. Türkiye'de RAP kullanımını sınırlayan faktörler açısından üstyapı rehabilitasyonu vaka çalışmaları yürütülmektedir. İSFALT Anonim Şirketi; Ar-Ge altyapısı, güçlü ve güçlenen laboratuvar imkanları ve donanımlı personeliyle RAP'ın Türkiye'deki gelişimine önemli katkılar sağlamayı hedeflemektedir.